Wywiad z Grzegorzem Prusakiem, Naczelnikiem Wydziału ds. Poszukiwań i Identyfikacji, Komenda Główna Policji

Drukuj ›

18 października 2011

Czy ostatnia dekada przyniosła ważne zmiany w problematyce poszukiwań osób zaginionych?
Okres ostatnich 10 lat jest dosyć istotny pod kątem zmian i podejścia policji do problematyki osób zaginionych. Dotyczy to zarówno strony prawnej, jak i samej struktury policji i metod jej działania. Najistotniejsze zmiany dotyczyły tego, na czym policja opiera swoje działania, czyli podstaw prawnych.

Jakie konkretnie zmiany zostały wprowadzone?
W 2003 roku udało się wprowadzić zarządzenie Komendanta Głównego, które w dosyć istotny sposób zmieniło dotychczasowe postępowanie policji w zakresie poszukiwania osób zaginionych, identyfikacji zwłok i ustalenia tożsamości osób NN. Zarządzenie to wprowadziło standaryzację działań policji w przypadku zaginięcia osób oraz określiło szczegółowe obowiązki policjantów od momentu przyjęcia zgłoszenia zaginięcia poprzez sposób i zakres prowadzenia poszukiwań aż do jego zakończenia.

Jak to wpływa na proces poszukiwawczy?
Przede wszystkim policja ma obowiązek w przeciągu krótkiego czasu zarejestrować zgłoszenie zaginięcia osoby. Jest to 3 godziny od momentu przyjęcia zgłoszenia zaginięcia. Warto podkreślić, że polska baza policyjna jest od kilku lat połączona z Systemem Informacyjnym Schengen, co pozwala w trybie natychmiastowym wprowadzić w całej strefie Schengen informacje o osobach zaginionych. Jest to bardzo przydatne szczególnie przy uprowadzeniach transgranicznych, gdzie wymagana jest szybka reakcja.
Poza tym zarządzenie w sposób jasny i czytelny definiuje osobę zaginioną i poszukiwania. Konsekwencją tych definicji jest krytykowane przez niektóre środowiska przyjęcie kategoryzacji zaginięć na kategorię pierwszą i kategorię drugą. Podkreślam jednak, że zapis ten nie służy kategoryzacji samych osób, tylko kwalifikuje i usprawnia działania policji w celu jak najskuteczniejszej reakcji na dane zdarzenie, czyli podjęcie optymalnych czynności po przyjęciu zgłoszenia zaginięcia.

Jak jest różnica między tymi kategoriami?
Z kategorią pierwszą mamy do czynienia, gdy istnieje podejrzenie, że zaginiona osoba znajduje się w stanie zagrożenia życia lub zdrowia lub też realne jest zagrożenie popełnienia samobójstwa. Do kategorii pierwszej kwalifikujemy osoby, które z powodu wieku, choroby, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie mogą kierować swoim postępowaniem albo wymagają opieki czy pomocy innych osób. Do tej kategorii zaliczamy także zaginięcia osób nieletnich do lat 15, ale tylko gdy jest to pierwsze zgłoszenie zaginięcia danej osoby.
W przypadku kategorii pierwszej najistotniejsze jest to, że policja jest zobowiązania do podjęcia niezwłocznych działań.
Druga kategoria jest jakby odmiennością tej pierwszej kategorii, czyli dotyczy sytuacji, gdy nie zachodzą czynniki, które bezpośrednio zagrażają życiu lub zdrowiu osoby zaginionej. Z tą kategorią mamy do czynienia np. w sytuacjach, gdy osoba zaginiona wyrażała przed zaginięciem niezadowolenie ze swojej sytuacji zawodowej, rodzinnej, gdy dochodziło do nieporozumień, które mogły spowodować, że dane osoby chciały zerwać kontakt z rodziną, znajomymi i rozpocząć nowe życie.

O jakich innych zmianach w systemie poszukiwań osób zaginionych możemy jeszcze mówić?
Innym ważnym udoskonaleniem działań poszukiwawczych na przestrzeni ostatnich 10 lat było utworzenie na poziomie komend wojewódzkich specjalistycznych zespołów poszukiwawczych. Jest to istotny element systemu działań policji w skutecznej organizacji poszukiwań.
Głównymi zadaniami tych komórek jest koordynacja i nadzór na poziomie komendy wojewódzkiej nad policjantami, którzy zajmują się poszukiwaniem m.in. osób zaginionych. Zespoły poszukiwań celowych bezpośrednio realizują czynności poszukiwawcze, szczególnie w przypadku zaginięć kategorii pierwszej, gdy mamy do czynienia z bezpośrednim zagrożeniem życia. Wtedy stosują wszelkie dostępne metody i środki, którymi dysponuje policja.

A czemu służyło utworzenie Wydziału Poszukiwań i Identyfikacji Osób?
Wydział Poszukiwań i Identyfikacji Osób przy Komendzie Głównej Policji został utworzony decyzją Komendanta Głównego w 2008 roku. Utworzenie tego wydziału miało jeden główny cel: koordynację i kontrolowanie całości problematyki poszukiwań i wspieranie jednostek podległych. Wydział Poszukiwań i Identyfikacji Osób sprawuje bezpośredni nadzór merytoryczny nad problematyką poszukiwań, jest w stałym kontakcie z wojewódzkimi komórkami poszukiwań celowych, wspiera je merytorycznie i nadzoruje lub prowadzi sprawy o cięższym charakterze.

Czy policja korzysta z pomocy partnerów zewnętrznych w poszukiwaniach?
Możliwość współpracy z różnorodnymi partnerami jest dla policji bardzo istotna.  To, że możemy korzystać z ich bogatego doświadczenia i wiedzy w problematyce poszukiwań bardzo usprawnia naszą pracę. Współpracujemy zarówno z różnymi ministerstwami, np. departamentem spraw analiz MSWiA, Ministerstwem Sprawiedliwości, szczególnie w kontekście Konwencji Haskiej i poszukiwań międzynarodowych czy też Ministerstwem Spraw Zagranicznych – w tym wypadku  korzystamy z placówek dyplomatycznych i konsularnych.
Bardziej bezpośrednio, już w terenie, przy czynnościach poszukiwawczych współpracujemy ze strażą graniczną czy pożarną. Bardzo ważna jest dla nas współpraca z GOPR i TOPR, dysponują oni specjalistycznymi umiejętnościami w terenie górzystym czy wodnym i nie wyobrażam sobie prowadzenia działań poszukiwawczych bez pomocy tych organizacji.

A na czym polega współpraca policji z Fundacją ITAKA?
W 2009 roku podpisaliśmy porozumienie z ITAKĄ, które w jasny sposób reguluje zakres naszej współpracy i wplata się w system poszukiwań policji. Na kanwie tego porozumienia stworzyliśmy sieć koordynatorów, z której ITAKA często korzysta i działa bezpośrednio przy sprawach.  Często też wymieniamy doświadczenia czy współpracujemy w zakresie szkoleń i działań profilaktycznych.